۱۱ آذر ۱۴۰۲ - ۱۱:۵۷

بازخوانی جایگاه علامه مجلسی(ره) در سخنان آیت الله العظمی مکارم شیرازی

بازخوانی  جایگاه علامه مجلسی(ره) در سخنان آیت الله العظمی مکارم شیرازی
از افتخارات علامه مجلسی، همين بس كه دائرة المعارف وسيعى را به نام بحار الانوار براى اماميّه تأليف كرد كه پيش از آن چنين كارى انجام نشده بود. كتاب مرآة العقول كه شرح كتاب كافى است، از ديگر تأليفات ارزشمند اوست.
کد خبر: ۱۹۴۲

به گزارش خیمه مگ، حضرت آیت الله مکارم شیرازی به منزلت و جایگاه علامه مجلسی در بین محدثین پرداخته که به این شرح است:

با تأمل در تاریخ قیام پیغمبر اکرم خاتم انبیاء محمد (صلی الله علیه و آله) می‌توان دریافت که یکی از معجزات و خارق عادات در قیام آن حضرت، اهمیت فوق العاده​ای است که به مسئله «علم و دانش» داده است. [۱]روایات و آیاتی که در مورد علم در قرآن مجید و در منابع حدیث ما آمده است واقعاً غوغا میکند [۲]؛ لذا شیعه، در پیدایش علوم اسلامى نقش مؤثّرى داشته است، بهترین شاهد و گواه این مسأله کتاب هایى است که از علماى شیعه در علوم و فنون اسلام دیده مى شود. هزاران کتاب در فقه و اصول، که بعضى بسیار گسترده و در نوع خود بى نظیر است، هزاران کتاب در تفسیر و علوم قرآنى، و هزاران کتاب در عقاید و علم کلام، و هزاران کتاب در علوم دیگر، بسیارى از این کتاب‌ها هم اکنون در کتابخانه هاى ما و کتابخانه هاى معروف دنیا موجود است و در معرض دید همگان قرار دارد و هر کس مى تواند صدق این ادّعا را با مراجعه به این کتابخانه‌ها بداند. [۳]در این میان، علّامه مجلسى در علم و دانش و زهد و تقوا و جامعیّت، برتر از آن است که نیاز به معرفى داشته باشد. از افتخارات او همین بس که دائرة المعارف وسیعى را به نام بحار الانوار براى امامیّه تألیف کرد که پیش از آن چنین کارى انجام نشده بود. کتاب مرآة العقول که شرح کتاب کافى است، از دیگر تألیفات ارزشمند اوست. [۴]وى کتب فراوانى نوشت و نخستین کسى است که به طور گسترده کتابهایى را به زبان فارسى و در معارف دینى مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام تدوین کرد. [۵]، [۶]علامه مجلسی؛ سرآمد محدثان در «علم الحدیث»

از جمله افتخارات شیعه در اختیار داشتن گنجینه‌ای پربار از احادیث پیامبر اعظم (سلام الله علیها) و روایات اهل بیت (علیهم السلام) است که آن هم عموماً قسمتی به روایت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) است. [۷]، [۸]در همۀ ابواب علوم اسلامی اعم از عبادات، معاملات، سیاسات، عرفان و اخلاق اسلامی دست پری از روایات معصومین (علیهم السلام) داریم، در حالی که دیگران از این نظر بسیار در تنگنا قرار دارند تا آنجا که معروف است «ابوحنیفه» در تمام ابواب فقه به بیش از ۱۷ حدیث از احادیث پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) دست نیافت. [۹]، [۱۰]این سخن خواه حقیقت باشد یا مبالغه، نشان از تهی بودن دست کسانی دارد که از مکتب اهل بیت (علیهم السلام) فاصله گرفته و به حدیث ثقلین پشت کرده اند، لذا می‌توان گفت یکی از عوامل پناه بردن به «قیاس»، «استحسان» و ظنون غیر معتبره همین دست مایه ناچیز روایی است. [۱۱]در این میان از جمله کسانی که از گنجینۀ علوم محمد و آل محمد (علیهم السلام) بهره کافی و وافی برده اند علامه مجلسی است که عالم بزرگ روزگار خود و دارای ابتکار فراوان در علوم اسلامی به ویژه «علم الحدیث» بود. [۱۲]بحارالانوار؛ دائره المعارف ماندگار علامه مجلسی در علم الحدیث

بدیهی است کتاب بحارالانوار مرحوم مجلسی که اقیانوس عظیم از روایات اهل بیت (علیهم السلام) است دلیل روشن بر ابتکار و نوآوری آن محدث بزرگ در علم الحدیث به شمار می‌آید؛ ارادۀ علامه مجلسی بر این بود که در این کتاب، تمام احادیث را اعم از صحیح و ضعیف گردآوری کند و نقادی آن را به کتاب‌های دیگرش واگذارد، لذا علامه‌ی مجلسی در کتاب مرآة العقول بسیاری از روایات کافی را از نظر سند مورد بحث قرار می‌دهد. [۱۳]موشکافی و دقت بسیار فوق العادۀ مرحم مجلسی در نقادی احادیث کتاب کافی؛ آن کتاب پر اهمیت ستودنی است. [۱۴]لذا علامه مجلسی (ره) کاری عظیم انجام داد و احادیث بسیاری را جمع آوری کرد و اگر این کار را انجام نمیداد معلوم نبود امروز بسیاری از آنهابه دست ما برسد یا خیر، شیوه علامه مجلسی در طرح آیات در کنار روایات و بیان شرحی در ھر باب در کنار باب بندی. احادیث بسیار برجسته است. [۱۵]آری کتاب شریف بحارالانوار، دائره المعارف عجیب و پرارزشی است. [۱۶]روش شناسی علمی علامه مجلسی؛ مخاطب شناسی با هدف رفع نیاز‌های فکری شیعیان

بی تردید هر علمى که رافع نیاز مردم باشد و براى فرد و جامعه مفید باشد، تحت علم نافع است. [۱۷]در این میان علامه محمد باقر مجلسی، این مرد بزرگ و پرمایه و مویّد به تأییدات الهی و آگاه به نیاز‌های مختلف پیرامون این مکتب، هر کدام از کتاب‌های گوناگون را برای هدف خاصی و یا صحیح‌تر پرکردن خلأ معیّنی نگاشته است. [۱۸]بی شک علما و بزرگان حوزه ھای علمیه باید با الگوپذیری از آن عالم بزرگ با تدوین و تالیف کتب دینی پاسخگوی نیازھای جامعه باشند. [۱۹]«حلیه المتقین»؛ برترین کتاب شیعی در سبک زندگی اسلامی

از جمله آثار فاخر علامه مجلسی کتاب پربار «حلیه المتقین» است که آن عالم بزرگ، به زبان فارسی روان و ساده عصر خود، آداب زندگی را در تمام زمینه‌ها از دیدگاه اسلام و اهل بیت (علیهم السلام) در چهارده باب به رشته تحریر درآورده و در هر باب هر چه را مناسب و باارزش یافته ذکر کرده است به گونه‌ای که تمام ابعاد زندگی فردی و اجتماعی، مادی و معنوی انسان را پوشش می‌دهد. [۲۰]پشتکار علامه مجلسی؛ الگویی بی بدیل برای طلاب جوان

پشت کار، نظم و انضباط و اخلاص سه عامل مهم موفقیت بزرگان دین در طول تاریخ است. [۲۱]لذا تمام کسانی که به جایی رسیده اند افرادی بودند که برنامه‌ی منظمی داشتند. افرادی مانند علامه‌ی مجلسی که کتاب عظیم بحار الانوار را نوشته است با برنامه‌ی منظمی جلو رفته است. او تیم‌های تحقیقاتی داشته و افراد مختلفی را به کار‌های پژوهشی مختلفی می‌گماشته و با فیش برداری کار‌های خود را پیش می‌برده است. [۲۲]وقتی انسان حالات شخصیت‌هایی همچون علامه مجلسی و دیگر بزرگان را مطالعه می‌کند، می‌بیند که این بزرگوارن عجب پشتکاری داشتند؛ از این رو طلاب و روحانیون هم باید پشتکار داشته باشند. [۲۳]حکایتی از علامه مجلسی (ره)؛ نقش تغذیه در تربیت و سرنوشت

از اوصاف پرهیزگاران این است که اولاً در طلب روزى هستند، ولى روزى حلال و طیب. [۲۴]، زیرا آنچه انسان با آن ارتزاق مى کند، از بزرگترین عوامل مؤثر در جسم و روان و نسل آدمى است، روحیات انسان متأثر از غذائى است که مى خورد، بدن آدمى ساخته شده از چیزى است که تناول مى کند. [۲۵]در حالات مرحوم محمدباقر مجلسى هم نقل شده که در وقتى که مادرش بر او باردار بود، مرحوم مجلسى اول (محمدتقى) پدر او گفته بود، هر چه من در خانه مى آورم باید بخورى، نه چیز دیگرى، زیرا نمى خواهم غذاى مشتبهى بخورى، چون بر بچه مؤثر است، مرحوم مجلسى متول شده، و بزرگ مى شود، تا نوجوانى مى شود، روزى برحسب بازى و شیطنت بچه گانه چیزى شبیه میخ بزرگ یا جوالدوزى که به دست داشته در مشک یکى از آب کش‌ها فرو مى کند، و پا به فرار مى گذارد، خبر به پدر وى مى رسد و پس از این که خسارت را مى پردازد، به مادر وى مى گوید از تو سؤالى مى کنم باید جواب صحیح بدهى مگر نگفتى از غیر از آنچه من [۲۶]مى آورم نخورى، گفت چنین نکردم، گفت خیر اگر چنین کرده بودى، این اتفاق نمى افتاد. [۲۷]خوب فکر کن چه خورده اى که روى این بچه اثر گذاشته، و امروز چنین کرده است، پس از مدتى فکر، گفت یادم افتاد روزى در حیاط خانه خیاطى مى کردم انارى از درخت همسایه به خانه ما افتاد و من با سوزن به درون آن فرو کرده و مقدار آبى از آن خورده بودم و، چون به یاد حرف شما افتادم بقیه را نخوردم، مرحوم مجلسى گفت معما روشن شد، سوزن جوالدوز، و انار مشک شد! [۲۸]اینگونه است که در حدیثى دیگر از پیامبر (صلى الله علیه و آله) می‌خوانیم: «العِبادَةُ مَعَ اکل الحَرامِ کالبَناء عَلَى الرَّمل؛ «عبادت با خوردن حرام مثل بنا ساختن بر زمین رملى و شنى است که به هیچ وجه استقامت ندارد و ساختن ساختمان بر آن کارى عبث و بى فائده است». [۲۹]لزوم ساخت سریال و مستند فاخر از زندگی علامه مجلسی (ره)

رسانه‌ها به ویژه رسانه‌های سمعی و بصری در دنیای امروز جایگاه بلندی داشته و جزو ارکان تاثیرگذار هستند که در صورت به کارگیری، قابلیت‌های خوبی دارند. [۳۰]این رسانه‌ها را باید جدی گرفت، زیرا مشکلات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی به وسیله این نوع از رسانه قابل حل یا تخفیف هستند و از این رو باید به آن توجه جدی کرد و مبادا روزی گفته شود که به سبب کمبود اعتبارات از این گونه رسانه استفاده درستی نشده است. [۳۱]لذا مسئله اصلی چگونگی به کارگیری فناوری مانند رسانه‌های سمعی و بصری است و هم می‌توان از آن‌ها استفاده خوب کرد و هم قابلیت استفاده منفی از آن‌ها وجود دارد. [۳۲]با این تفاسیر مسئولیت اصحاب رسانه سنگین است. به ویژه آنکه اصفهان مهد علم و مذهب است و باید این موقعیت اصفهان حفظ شود و حرکت‌هایی که برای متزلزل کردن موقعیت این شهر مهم شروع شده است، به نتیجه نرسد و حسن سابقه و ذهنیت مثبت مردم نیز حفظ شود. [۳۳]از دیرباز فرهنگ اصفهان در طول تاریخ، فرهنگ غنی بوده، باید مراقب این فرهنگ باشیم و نگذاریم افکار آلوده آن را از بین ببرد. اصفهان مهد علما، حوزه و بزرگان دین و مفاخری، چون علامه مجلسی‌ها است باید از ظرفیت رسانه استفاده کرد و زندگی این مفاخر را به تصویر کشید تا مردم بیشتر با زندگی بزرگان دین آشنا شوند و از رفتار و کردار آن‌ها تاثیر بگیرند. [۳۴]بی شک تهیه مستند از زندگی علما، مایه آشنایی مردم با علمای اسلام است؛ صدا و سیمای اصفهان قرار است درباره زندگی علامه مجلسی فیلم مستندی تهیه کند که این‌گونه فعالیت‌ها سبب آشنایی و جذب مردم است. [۳۵]هم چنین در زمان حیات مرحوم سلحشور قرار بود تا مجموعه‌ای از زندگی علامه مجلسی (ره) ساخته شود که با فوت ایشان متوقف شد و کار‌های خوبی نیز در این زمینه انجام شده بود امید است این مهم نیز تحقق یابد. [۳۶]مقبره علامه مجلسی در اصفهان، همچنان غریب؛ لزوم تأسیس دانشکده علوم حدیث علامه مجلسی (ره)

حوزه‌های علمیه اصفهان همیشه و به خصوص در قرن‌های اخیر کانون علم شیعه بوده و در جهان نور افشانی می‌کرده است و اکنون نیز باید مثل گذشته بدرخشد. [۳۷]حوزه علمیه اصفهان یکی از حوزه‌های خوب جهان اسلام است و نهضت تحولات علمی و عمرانی همراه با هوش و درایت طلاب و مردم اصفهان آینده روشنی را نوید می‌دهد. [۳۸]لذا راه اندازی دانشکده علوم قران مجلسی (ره) سرآغاز حرکتی بزرگ برای احیای هر چه بیشتر آثار علامه مجلسی (ره) است که امیدواریم طلاب و دانشجویان این مرکز با فراگیری علوم قرآنی زمینه گسترش هنر چه بیشتر فرهنگ و علوم اسلامی را در ابعاد جهانی فراهم کنند [۳۹]لیکن آنچه تا کنون درباره این رادمرد بزرگ انجام شده به یقین کافی نیست؛ زیرا آثار و تألیفات علامه مجلسی به عنوان احیاگر تشیع همواره مورد توجه بزرگان علم و دانش در حوزه‌ها بوده است. [۴۰]مدتی قبل با برخی آقایان در اصفهان جلساتی داشتیم تا آستانه مقدس علامه مجلسی (ره) در اصفهان آباد شود و جایگاهی در شأن علامه مجلسی و دیگر علمای اصفهان ایجاد شود تا مقام و منزلت علمای اصفهان در کنار بقعه این علامه بزرگوار ایجاد شود. [۴۱]باید مشکلات میراث فرهنگی در محدوده بقعه علامه مجلسی رفع گردد تا به زودی شاهد نوسازی و بهسازی این مکان مقدس باشیم؛ مطمئنا اصفهان این توانایی را دارد که مقبره علامه مجلسی را به صورتی ارزشمند و حتی منطبق با شکل قدیم آن طراحی نماید. [۴۲]هم چنین تأسیس دانشکده حدیث در کنار مقبره علامه مجلسی و ضرورت تسریع این امر به شدت احساس می‌شود به ویژه آنکه مقبره علامه مجلسی در اصفهان هنوز غریب است و وضعیت فعلی آرامگاه این عالم بزرگ جهان اسلام و تشیع به هیچ در شان و جایگاه آن نیست. [۴۳]لذا وجود چنین مرکز عظیم علمی در کنار این مقبره در خور شأن و شخصیت بزرگوار ایشان و مایه خیر مردم اصفهان و پیشرفت عقائد مذهبی مردم می‌شود [۴۴].

سخن آخر

در خاتمه باید انتظار داشت با تأسی از مرحوم علامه مجلسی (ره)، از میان طلاب جوان، علمای بزرگ، محققان، مدرسین و خطبا، برخیزد، امید است ما هم بتوانیم وظیفه خودمان را در این شرایط بسیار حساس ان شاء الله انجام بدهیم. [۴۵]امیدوارم روح مقدس علامه مجلسی رضوان الله تعالی علیه از اینگونه اقدامات خشنود باشد و همگان توفیق یابند از زحمات آن مرد بزرگ بهره‌مند شوند، درود خداوند بر روان پاکش باد. [۴۶]

خواندنی ها
مطالب بیشتر
توهین کنندگان به قرآن را با عشق متوجه اشتباهشان کنیم

زارعی در «نشان ارادت»:

توهین کنندگان به قرآن را با عشق متوجه اشتباهشان کنیم

خطبهٔ فدکیه محور وحدت

روایت حجت‌الاسلام قنبری‌راد از کتابی که آیت‌الله سیدعزالدین زنجانی نوشت

خطبهٔ فدکیه محور وحدت

در معرفی و تبلیغ دین کجا اشتباه کرده‌ایم؟

در معرفی و تبلیغ دین کجا اشتباه کرده‌ایم؟

از روایت تک ‌بُعدی سیرهٔ فاطمی بپرهیزیم

در گفتگو با بانو مجتهده زهره صفاتی و دکتر مریم معین‌الاسلام عنوان شد

از روایت تک ‌بُعدی سیرهٔ فاطمی بپرهیزیم

خدا می‌خواست دختران فاطمه باشیم

چند روایت خواندنی از زنان تازه‌مسلمانی که به حضرت‌ زهرا(س) و حجاب فاطمی‌ ارادت دارند

خدا می‌خواست دختران فاطمه باشیم